Kto i jak odpowiada za wspólny kredyt?

Jako dłużnicy banku za spłatę kredytu ponosicie najpewniej odpowiedzialność solidarną. Co to oznacza? Bank ma otrzymać swoje pieniądze – nieważne od kogo. Bank może żądać zapłaty od wszystkich kredytobiorców lub od każdego z nich z osobna, a zapłata przez któregokolwiek z kredytobiorców zwalnia z tego obowiązku pozostałych.

W praktyce bank ma dostęp do majątku osobistego każdego z Was oraz do majątku wspólnego, jeżeli takowy istnieje. Komornik działający na rzecz banku prawdopodobnie zajmie kredytowaną nieruchomość, ale nic nie stoi na przeszkodzie, aby jednocześnie zajął np. oszczędności na rachunku bankowym – wspólne lub zgromadzone tylko przez jednego z kredytobiorców.

Spłaciłem wspólny kredyt – na co mogę liczyć?

Jako współdłużnik solidarny spłaciłaś/eś część kredytu? Co do zasady możesz żądać od drugiego kredytobiorcy zwrotu połowy kwoty przekazanej bankowi. W kancelarii adwokackiej dowiesz się o tym więcej na hasło „regres”. Roszczenie regresowe będzie przysługiwać wtedy, gdy spłata została dokonana przez jednego z kredytobiorców ze środków pochodzących z jego majątku osobistego, nie ze wspólnej kasy. Zwróć na to szczególną uwagę, jeżeli jesteście po ślubie i nie zawieraliście umowy małżeńskiej majątkowej (intercyzy).

Nie będzie regresu, jeżeli samodzielnie spłacasz kredyt z pobieranego przez siebie wynagrodzenia za pracę lub dochodów z działalności zarobkowej – chociażby wpływały one na konto, którego jesteś wyłącznym posiadaczem. Tego typu składniki majątkowe wchodzą bowiem w skład majątku wspólnego.

Co zrobić gdy sam muszę spłacać wspólny kredyt?

Jak zatem zadbać o swoje interesy, gdy jesteś zmuszona/y samodzielnie ponosić ciężar kredytu? Na spłatę przeznaczaj środki z majątku osobistego (np. oszczędności sprzed małżeństwa, otrzymana darowizna) albo doprowadź do powstania rozdzielności majątkowej. Można osiągnąć to umową w formie aktu notarialnego albo w procesie przed sądem. Z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej (art. 52 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Warto rozważyć również alimenty od drugiego małżonka, nawet w czasie trwania małżeństwa (art. 27 k.r.o.).

Podział majątku albo zniesienie współwłasności w odniesieniu do kredytowanej nieruchomości nie będą prowadziły do podziału kredytu. Możecie wyjść ze współwłasności, ale bez udziału banku nie zmienicie swojego wspólnego zobowiązania. Tylko aneks do umowy kredytu albo nowy kredyt (z którego w istocie zostanie spłacony „stary” kredyt) sprawi, że jeden z kredytobiorców zostanie zwolniony z długu w sensie prawnym. Oczywiście kredytobiorcy podczas podziału nieruchomości mogą umówić się, że jeden z nich będzie samodzielnie spłacał kredyt.

Drugi kredytobiorca nadal pozostanie dłużnikiem banku, a jeżeli bank zażąda od niego zapłaty, będzie miał roszczenie do współdłużnika, który zobowiązał się do spłacania kredytu (art. 392 kodeksu cywilnego). Prawnik – specjalista może zaproponować treść takiej umowy, a w szczególności zabezpieczenia chroniące kredytobiorcę, który nie otrzymał na własność kredytowanej nieruchomości i nie zobowiązał się do spłacania kredytu.

Pamiętaj, że w każdej sytuacji w której masz wątpliwości, obawiasz się swojej sytuacji prawnej możesz skorzystać z porady prawnej w mojej Kancelarii Adwokackiej w Toruniu.

Kredyt a sprzedaż domu

Tak, nieruchomość obciążoną hipoteką na zabezpieczenie kredytu można zbyć na rzecz innych osób bez uprzedniej spłaty całego kredytu. Zbywcy – kredytobiorcy nadal będą odpowiedzialni za spłatę kredytu. Nabywcy również będą odpowiadać z tytułu kredytu, ale ich odpowiedzialność ograniczy się tylko do nabytej nieruchomości.

Przysługuje Ci roszczenie regresowe w związku ze spłatą kredytu? Uważaj na przedawnienie. Jeżeli będzie się toczyć sądowe postępowanie o podział majątku albo zniesienie współwłasności, koniecznie podnieś to roszczenie przed sądem. Po uprawomocnieniu się orzeczenia nie będzie to już możliwe w zakresie rat spłaconych do tej pory.

Czy kredyt hipoteczny obniża jego wartość?

Czy hipoteka obciążająca nieruchomość obniża jej wartość ustalaną w postępowaniu przed sądem? Najpierw uwaga – suma hipoteki wpisana w dziale IV księgi wieczystej jest tutaj nieistotna, liczy się aktualna wysokość zadłużenia (saldo kredytu). Odpowiedź na pytanie brzmi: co do zasady (już) nie. „Istotne powody” mogą jednak przemawiać za uwzględnieniem obciążenia hipotecznego przy ustalaniu wartości nieruchomości w sprawie o podział majątku wspólnego małżonków (por. uchwała Sądu Najwyższego z 25 lipca 2019 r., sygn. III CZP 14/19, www.sn.pl).

I tak, sąd może ustalić wartość nieruchomości z uwzględnieniem obciążenia hipotecznego i co za tym idzie obniżyć spłatę należną dotychczasowemu współwłaścicielowi, np. wtedy, gdy tylko ten drugi z nich od dłuższego czasu spłacał kredyt i samodzielnie zajmował się nieruchomością.

Gdy w grę wchodzą duże pieniądze, naturalnie mogą pojawić się duże wątpliwości. Zapraszam do kontaktu z moją kancelarią adwokacką w Toruniu.

Reklamacja: konsument i quasi-konsument

Za konsumenta uważa się osobę fizyczną („Jan Kowalski”) zawierającą umowę z przedsiębiorcą (inna osoba fizyczna albo np. spółka, prowadząca działalność gospodarczą), niezwiązaną bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Quasi-konsument to osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą, która zawiera z innym przedsiębiorcą umowę wprawdzie związaną bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą, ale „z treści tej umowy wynika, że nie ma ona dla tej osoby charakteru zawodowego, wynikającego w szczególności z przedmiotu wykonywanej przez nią działalności gospodarczej, udostępnionego na podstawie przepisów o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej”.

Przykład: jednoosobowa firma budowlana nabywa w sklepie ekspres do kawy z przeznaczeniem do firmowego biura. Ta sama firma nie będzie już traktowana jak konsument, kiedy nabywa w hurtowni materiały budowlane.

Nowe zasady nie dotyczą umów pomiędzy dwoma „zwykłymi” przedsiębiorcami ani umów zawieranych w tzw. obrocie powszechnym (gdy umowa nie dotyczy działalności gospodarczej żadnej ze stron). W tych sytuacjach nadal będziemy stosować przepisy kodeksu cywilnego o rękojmi.

Jeśli potrzebujesz porady prawnej dot. reklamacji jako quasi-konsument zapraszam do mojej Kancelarii Adwokackiej w Toruniu specjalizującej się w sprawie reklamacji i rękojmi.

Rękojmia czy brak zgodności towaru z umową?

W przypadku wady prawnej albo jakiejkolwiek wady nabytej nieruchomości w dalszym ciągu zastosowanie będą miały przepisy kodeksu cywilnego o rękojmi. Natomiast reklamacje dotyczące rzeczy ruchomych konsumenci i quasi-konsumenci od 1 stycznia 2023 r. muszą opierać na tzw. braku zgodności towaru z umową. Właściwe przepisy znajdują się w ustawie z 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta.

Ile czasu na reklamację towaru w 2023 r.?

Co do zasady przedsiębiorca ponosi odpowiedzialność za brak zgodności towaru z umową istniejący w chwili jego dostarczenia i ujawniony w ciągu dwóch lat od tej chwili. Czyli tak, jak było to dotychczas w ramach rękojmi. Różnica? Roszczenia konsumenta powstałe w ciągu rzeczonych dwóch lat przedawniały się z upływem roku.

Aktualnie roszczenia będą ulegały przedawnieniu na zasadach ogólnych, a zatem w terminie 6-letnim. Oznacza to, że w ekstremalnych przypadkach sprzedawca będzie musiał liczyć się z odpowiedzialnością nawet 8 lat po wydaniu rzeczy kupującemu.

W sądzie konsumentowi będzie łatwiej niż dotychczas. Na podstawie ustawy o prawach konsumenta domniemywa się, że brak zgodności towaru z umową, który ujawnił się przed upływem dwóch lat od chwili dostarczenia towaru, istniał w chwili jego dostarczenia, o ile nie zostanie udowodnione inaczej lub domniemania tego nie można pogodzić ze specyfiką towaru lub charakterem braku zgodności towaru z umową.

Do końca 2022 r. w ramach rękojmi, na podstawie kodeksu cywilnego, domniemywano, że wada lub jej przyczyna istniała w chwili wydania rzeczy kupującemu, jeżeli ta wada została stwierdzona przed upływem roku od dnia wydania rzeczy.

Jakie prawa przysługują w sytuacji braku zgodności towaru z umową?

Żądanie naprawy lub wymiany towaru albo oświadczenie o obniżeniu ceny, a nawet odstąpienie od umowy.

Konsument będzie mógł złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpić od umowy, dopiero gdy sprzedawca odmówił albo nie zdołał przywrócić towaru do stanu zgodnego z umową. Będzie to możliwe od razu, gdy „brak zgodności towaru z umową jest na tyle istotny, że uzasadnia obniżenie ceny albo odstąpienie od umowy” bez uprzedniego żądania naprawy lub wymiany (cokolwiek to znaczy…).

Konsument nadal nie może odstąpić od umowy, jeżeli brak zgodności towaru z umową jest nieistotny. Domniemywa się jednak, że brak zgodności towaru z umową jest istotny. W procesie sądowym to pozwany przedsiębiorca – sprzedawca będzie musiał udowodnić, że jest inaczej.

Dotychczas sprzedawca był zwolniony od odpowiedzialności z tytułu rękojmi, jeżeli kupujący wiedział o wadzie w chwili zawarcia umowy. Dzisiaj, aby tak się stało, konsument, najpóźniej w chwili zawarcia umowy, powinien zostać wyraźnie poinformowany, że konkretna cecha towaru odbiega od wymogów zgodności z umową. Konsument musi również „wyraźnie i odrębnie” zaakceptować brak konkretnej cechy towaru.

Ile czasu ma sprzedający na odpowiedź na reklamację?

Jak było do tej pory? Jeżeli kupujący będący konsumentem zażądał wymiany rzeczy lub usunięcia wady albo złożył oświadczenie o obniżeniu ceny, określając kwotę, o którą cena ma być obniżona, a sprzedawca nie ustosunkował się do tego żądania w terminie czternastu dni, uważano, że żądanie to uznał za uzasadnione.

Obecnie na podstawie ustawy o prawach konsumenta przedsiębiorca jest obowiązany udzielić odpowiedzi na reklamację konsumenta w terminie 14 dni od dnia jej otrzymania – na papierze lub innym trwałym nośniku. Jeżeli przedsiębiorca nie udzielił odpowiedzi na reklamację w terminie, uważa się, że uznał reklamację. Dzisiaj reklamacja konsumenta nie musi już zawierać szczegółowego żądania.

Quasi-konsumenci w 2023 r.

Opisane powyżej nowe zasady dotyczą także jednoosobowych firm, które nabywają towar w bezpośrednim związku z ich działalnością gospodarczą, ale zawierana umowa nie ma dla nich charakteru zawodowego. Do końca 2022 r. sprzedający w umowie zawieranej z takim quasi-konsumentem mógł wyłączyć lub ograniczyć rękojmię za wady. Jak ta kwestia przedstawia się w obecnym stanie prawnym?

Zgodnie z ustawą o prawach konsumenta do quasi-konsumentów stosuje się jej przepisy art. 27-38 oraz 43a-43q. Nie stosuje się natomiast art. 7, zgodnie z którym nie można zrzec się praw przyznanych w ustawie. Wygląda na to, że umowa zawarta przez quasi-konsumenta – mniej korzystna dla niego niż postanowienia ustawy – będzie wciąż ważna i skuteczna.

W sprawie reklamacji konsumenta pomoże adwokat

W razie pytań lub wątpliwości zapraszam do kontaktu z moją kancelarią adwokacką w Toruniu. W przypadku niezgodności towaru z umową każda ze stron umowy sprzedaży może skorzystać z porady prawnej, uzyskać projekt pisma albo zlecić prowadzenie sprawy w sądzie.

Na wstępie należy zaznaczyć, że wynagrodzenie adwokata w sprawach spadkowych jest uzależnione od charakteru konkretnej sprawy oraz jest ustalane po osobistym zaznajomieniu się ze sprawą. Stwierdzenie nabycia spadku, które ma na celu ustalenie kręgu ostatecznych spadkobierców i udokumentowanie dziedziczenia przez te osoby, może zostać dokonane na dwa sposoby.

Po pierwsze, stwierdzenie nabycia spadku może dokonać się w postępowaniu sądowym. Drugą możliwością dopełnienia formalności spadkowych jest uzyskanie aktu poświadczenia dziedziczenia przed notariuszem.

Sąd pobiera opłatę stałą w wysokości 100,00 zł od:

• odebrania oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku,
• wniosku o zabezpieczenie spadku,
• wniosku o stwierdzenie nabycia spadku,
• wniosku o sporządzenie spisu inwentarza.

Wyższe będą koszty sądowe postępowania o dział spadku lub sprawy o zachowek.  

W mojej kancelarii adwokackiej w Toruniu chętnie pomogę rozwiązać wszelkie wątpliwości natury prawnej.

2. Kto spłaca długi po śmierci ojca?

Zgodnie z przepisami długi rodziców po ich śmierci przechodzą na spadkobierców zmarłego. W przypadku, gdy ojciec nie spisał testamentu, po jego śmierci długi spłacają co do zasady w pierwszej kolejności jego małżonka oraz dzieci. Istnieje możliwość, aby nie spłacać długów po zmarłym ojcu – poprzez odrzucenie spadku. Spadek można też przyjąć z dobrodziejstwem inwentarza.

W bardziej skomplikowanych sprawach warto udać się do adwokata. Szersze spojrzenie na konkretną sprawę pozwala zapobiec problemom i odpowiedzialności za długi.

3. Zrzeczenie się dziedziczenia – co potrzebujemy?

Aby dokonać zrzeczenia się dziedziczenia, musimy zawrzeć stosowną umowę w formie aktu notarialnego. Taka umowa jest zawierana pomiędzy przyszłym spadkodawcą, np. ojcem, oraz osobą, która należy do kręgu spadkobierców ustawowych, np. synem spadkodawcy. 

Umowa o zrzeczenie się dziedziczenia jest zawierana przed notariuszem w formie aktu notarialnego. Przyszły, ewentualny spadkobierca ustawowy zrzeka się dziedziczenia po wciąż żyjącym spadkodawcy. Sporządzenie takiej umowy skutkuje wyłączeniem spadkobiercy od dziedziczenia, tak jakby nie dożył do dnia śmierci spadkodawcy (otwarcia spadku).

Spadkobierca zostaje pozbawiony prawa do dziedziczenia oraz prawa do zachowku. Warto zaznaczyć, że jeżeli spadkobierca podpisze taką umowę, to również dzieci tego spadkobiercy będą pozbawione możliwości dziedziczenia, chyba że w umowie postanowiono inaczej.

4. Kiedy zrzec się dziedziczenia?

Sporządzenie takiej umowy jest zalecane szczególnie wtedy, gdy przyszły spadkodawca jeszcze za swojego życia rozdysponowuje swoim majątkiem na rzecz następców. Umowa o zrzeczenie się dziedziczenia pozwala uniknąć w przyszłości sporów o zachowek. Zaplanowanie całej sukcesji warto powierzyć profesjonaliście.

Jeśli szukasz adwokata z Torunia, zapraszam do swojej Kancelarii w Toruniu przy
ul. Koniuchy 8 lok. 204A.

Świadczę usługi prawne również on-line, np. za pomocą Skype.

Poruszane wyżej kwestie wymagają wyspecjalizowanej wiedzy oraz doświadczenia w prowadzeniu podobnych spraw. Dlatego jako adwokat z dużym doświadczeniem oraz indywidualnym podejściem do klienta zapraszam do skorzystania z usług specjalisty – w mojej Kancelarii Adwokackiej w Toruniu.

Chętnie zapoznam się z Twoim problemem i wspólnie poszukamy najlepszego wyjścia z sytuacji. Swoje doświadczenie oraz umiejętności w pełni wykorzystam w Twojej sprawie.

Waloryzacja sądowa.

Zasadą jest, że spełnienie świadczenia następuje przez zapłatę sumy nominalnej, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej (art. 358¹ § 1 kodeksu cywilnego). Jednakże w razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, zmienić wysokość lub sposób spełnienia świadczenia pieniężnego, chociażby były ustalone w orzeczeniu lub umowie (§ 3). Nie masz takiego komfortu, jeżeli prowadzisz firmę: z żądaniem zmiany wysokości lub sposobu spełnienia świadczenia pieniężnego nie może wystąpić strona prowadząca przedsiębiorstwo, jeżeli świadczenie pozostaje w związku z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa (§ 4).

Jesteś przedsiębiorcą, nie chcesz chodzić do sądu lub chcesz chronić się przed każdą, a nie tylko „istotną” zmianą siły nabywczej pieniądza? Powinieneś zawrzeć w umowie klauzulę waloryzacyjną. Umowa powinna określać częstotliwość, wysokość (np. poprzez odesłanie do konkretnego wskaźnika) oraz procedurę waloryzacji.

Jeżeli z powodu nadzwyczajnej zmiany stosunków spełnienie świadczenia byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami albo groziłoby jednej ze stron rażącą stratą, czego strony nie przewidywały przy zawarciu umowy, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, oznaczyć sposób wykonania zobowiązania, wysokość świadczenia lub nawet orzec o rozwiązaniu umowy (art. 357¹ kodeksu cywilnego).

Klauzula rebus sic stantibus, którą wyraża ten przepis, ochroni tylko przed najpoważniejszymi, wyjątkowymi, normalnie niespotykanymi zdarzeniami, np. hiperinflacją lub rażącym wzrostem cen – dajmy na to materiałów budowlanych – spowodowanym nagłym i głębokim kryzysem gospodarczym, niezapowiadaną zmianą prawa podatkowego, stawek celnych etc.

W celu skorzystania z klauzuli rebus sic stantibus najbezpieczniej będzie wytoczyć powództwo – wnieść pozew przeciwko drugiej stronie (jeżeli się nie dogadacie). Niektórzy dopuszczają również możliwość oczekiwania na pozwanie przez drugą stronę i podniesienie w odpowiedzi na pozew zarzutu opartego na tej klauzuli.

W przypadku zagadnień dot. prawa cywilnego zachęcam do kontaktu. Prawo Cywilne jest jedną ze specjalizacji w prowadzonej przeze mnie Kancelarii Adwokackiej w Toruniu.

Zmiana warunków umowy w obliczu inflacji

Zawarłeś umowę o dzieło lub umowę o roboty budowlane jako przyjmujący zamówienie (wykonawca) z wynagrodzeniem ryczałtowym? Zgodnie z art. 632 § 2 k.c. (stosowanym w drodze analogii także do umów o roboty budowlane) jeżeli wskutek zmiany stosunków, której nie można było przewidzieć, wykonanie dzieła groziłoby Tobie rażącą stratą, sąd może podwyższyć ryczałt lub rozwiązać umowę. To może być rozwiązanie na nagły, zaskakujący i rażący wzrost cen materiałów.

Prowadzisz działalność handlową? Zawierasz długoterminowe umowy z danym kupującym? Unikaj określania jednej, „sztywnej” ceny Twojego towaru na cały okres planowanej współpracy.

Poniosłeś szkodę majątkową? Znasz obecny koszt jej usunięcia? Obawiasz się, że w przyszłości za taką kwotę nie naprawisz już w całości szkody? Pamiętaj, że zgodnie z art. 363 § 2 k.c. jeżeli naprawienie szkody ma nastąpić w pieniądzu, wysokość odszkodowania powinna być co do zasady ustalona według cen z daty ustalenia odszkodowania (wniesienia pozwu, orzekania przez sąd).

Udzielasz pożyczki? Pamiętaj, że określone w umowie odsetki również mogą spełniać funkcję waloryzacyjną.

Wpływ inflacji na zachowek

Należy ci się zachowek? Wartość przedmiotu darowizny doliczanej do spadku oblicza się według stanu przedmiotu z chwili dokonania darowizny, a według aktualnych cen – z chwili ustalania zachowku (art. 995 § 1 k.c.). Wartość przedmiotów spadkowych na potrzeby ustalenia zachowku również ustala się, biorąc pod uwagę aktualne ceny, a nie ceny z chwili śmierci spadkodawcy.

Inflacja a alimenty

Pobierasz alimenty? Ustalona niegdyś kwota świadczenia przez wzrost cen nie pozwala na zaspokojenie Twoich potrzeb? Masz prawo do żądania przed sądem zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego (podwyższenia alimentów) z powodu zmiany stosunków (art. 138 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Pamiętaj jednak, że powszechny wzrost cen dotyczy również obowiązanego do zapłaty alimentów. Alimenty zostaną podwyższone, jeżeli bieżące dochody obowiązanego i wartość jego majątku „nadążają” za cenami (odpowiednio wzrosły wraz z cenami na rynku).

Adwokat od prawa Cywilnego w Toruniu

W przypadku potrzeby porady prawnej, analizy umowy czy innych działań zachęcam do Kontaktu z moją kancelarią adwokacką w Toruniu.

Do czego służy skarga pauliańska?

Twój dłużnik dokonuje czynności prawnej z osobą trzecią, np. zawiera umowę, a osoba trzecia uzyskuje w ten sposób korzyść majątkową (coś trafia do jej majątku, np. własność darowanej nieruchomość). Wszystko odbywa się z pokrzywdzeniem wierzyciela, czyli w wyniku czynności dłużnik staje się niewypłacalny lub jego niewypłacalność jeszcze się pogłębia. Dłużnik ma przy tym świadomość, że powoduje lub pogłębia swoją niewypłacalność, a osoba trzecia również zdaje sobie z tego sprawę albo wprawdzie o tym nie wie, ale powinna powziąć taką wiedzę, gdyby tylko dochowała należytej staranności wymaganej przy tego typu transakcjach.

W procesie ze skargi pauliańskiej pozywa się wyłącznie osobę trzecią z żądaniem uznania czynności prawnej za bezskuteczną w stosunku do powoda-wierzyciela. Uprawomocnienie się wyroku uwzględniającego powództwo wprowadza z korzyścią dla wierzyciela fikcję, jakby do kwestionowanej czynności nigdy nie doszło. W praktyce po wygranej skardze pauliańskiej wierzyciel może np. skierować egzekucję – nadal przeciwko swojemu dłużnikowi – do nieruchomości darowanej przez dłużnika osobie trzeciej (jakby ta wciąż należała do dłużnika).

A gdy przedmiotem czynności prawnej są pieniądze?

Czasem z majątku dłużnika wypływa nie namacalny przedmiot, a pewna suma pieniężna. Bez obaw o ewentualną skargę pauliańską: zapłata sumy pieniężnej jest czynnością prawną, a nawet umową (A. Szpunar, Charakter prawny wykonania zobowiązania, Rejent 1998, nr 5 [85], s. 13). Interesująco wygląda w takim wypadku egzekucja należności wierzyciela, który wygrał proces ze skargi pauliańskiej. Mianowicie, uzyskuje on dostęp do całego majątku osoby trzeciej:

Trudności w stosowaniu art. 532 KC w przypadkach, w których przedmiotem czynności dłużnika są pieniądze lub inne rzeczy zamienne, nie uzasadniają formułowanego przez pozwanego wniosku o niedopuszczalności wystąpienia w tych przypadkach z akcją pauliańską. Założenia leżące u podstaw przepisów o akcji pauliańskiej są w pełni aktualne także we wszystkich tych przypadkach, w których w wyniku rozporządzenia przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli pieniędzmi lub innymi rzeczami zamiennymi dochodzi do ich zmieszania z takimi samymi składnikami majątku osoby trzeciej. Byłoby całkowicie niezrozumiałe w świetle tych założeń, dlaczego ochrona udzielana wierzycielowi w drodze akcji pauliańskiej obejmowałaby np. dokonaną przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli darowiznę, ze skutkiem rozporządzającym, obrazu o określonej wartości, a nie obejmowałaby dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli darowizny, ze skutkiem rozporządzającym, pieniędzy w ilości odpowiadającej tej wartości – tylko dlatego, że jej przedmiotu nie można już zidentyfikować w majątku osoby trzeciej. Wspomniane trudności w stosowaniu art. 532 KC w przypadkach, w których przedmiotem czynności dłużnika są pieniądze lub inne rzeczy zamienne, powinny więc skłaniać nie do wnioskowania o niedopuszczalności akcji pauliańskiej w tych przypadkach, lecz do dostosowania skutków uznania czynności prawnej dłużnika za bezskuteczną względem wierzyciela do specyfiki tych przypadków. Należy mianowicie przyjąć, zgodnie z postulatami wysuwanymi w doktrynie, że w tych przypadkach wierzyciel jest uprawniony do prowadzenia w następstwie wyroku pauliańskiego egzekucji z całego majątku osoby trzeciej

wyrok Sądu Najwyższego z 25 października 2012 r., sygn. I CSK 139/12

Kiedy osoba trzecia „uzyskuje korzyść majątkową”?

Gdy jakieś prawo majątkowe trafia do jej majątku. Z korzyścią majątkową po stronie osoby trzeciej w rozumieniu art. 527 k.c. mamy do czynienia niezależnie od świadczenia wzajemnego, przekazanego dłużnikowi przez osobę trzecią. Może w ogóle go nie być (darowizna), może być w pełni ekwiwalentne (sprzedaż za cenę rynkową) albo zaniżone (sprzedaż w „okazyjnej” cenie). Korzyścią majątkową w rozumieniu art. 527 KC jest nabycie przez osobę trzecią prawa majątkowego, przedstawiającego pewną wartość, przy czym drugorzędne znaczenie ma cena nabycia (wyrok SA w Gdańsku z 22 kwietnia 2015 r., V ACa 860/14).

Czynność prawna dłużnika z pokrzywdzeniem wierzyciela

Czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności (art. 527 § 2 k.c.).

Czy sprzedaż za cenę odpowiadającą wartości rynkowej może pokrzywdzić wierzycieli sprzedającego? Tak, jeżeli otrzymane przez sprzedającego dłużnika pieniądze nie posłużą do zaspokojenia wszystkich jego wierzycieli. Czynność prawna nie musi być jedyną przyczyną niewypłacalności. Nie chodzi również o to, aby czynność prawna bezpośrednio poprzedzała stan niewypłacalności i pociągała go za sobą niejako automatycznie. Przewidziane w art. 527 § 2 KC powiązanie pomiędzy czynnością prawną dłużnika i stanem jego niewypłacalności (lub powiększeniem niewypłacalności) nie można ujmować jako kauzalnego związku adekwatnego w rozumieniu art. 361 § 1 KC właściwego w zakresie odpowiedzialności odszkodowawczej. Wystarczy tu bowiem zwykłe wykazanie tego, że zaskarżona czynność spowodowała rezultat w postaci niewypłacalności dłużnika lub powiększyła taką niewypłacalność (wyrok SN z 22 października 2004 r., II CK 128/04, Legalis 67330). Dla przykładu, dojdzie do pokrzywdzenia wierzycieli w sytuacji, gdy dłużnik otrzymał od osoby trzeciej kwotę 100 tysięcy złotych za nieruchomość wartą 100 tysięcy złotych, ale pieniądze dłużnik spożytkował na własne potrzeby zamiast zaspokoić wierzycieli. Sprzedaż spowodowała niewypłacalność dłużnika w ten sposób, że bez niej (test sine qua non) w majątku dłużnika nadal znajdowałaby się nieruchomość, do której wierzyciele mogliby skierować egzekucję (bez omawianej sprzedaży dłużnik nie upłynniłby swojego majątku i nie miałby możliwości „trzymania go z dala” od wierzycieli). Oczywiście skarga pauliańska zostanie uwzględniona, jeżeli w procesie przed sądem zostanie wykazana zła wiara kupującego.

Dłużnik dokonał kilku podejrzanych czynności prawnych. Wskutek której z nich stał się niewypłacalny?

Czasami dłużnik wyzbywa się majątku sukcesywnie, kilkoma następującymi po sobie czynnościami prawnymi. W procesie ze skargi pauliańskiej nie trzeba jednak badać, czy dłużnik stał się niewypłacalny dopiero po piątej darowiźnie, czy już po pierwszej lub trzeciej z nich. Mogło być również tak, że dłużnik – dzisiaj już niewypłacalny – przed kilkoma laty zbył wartościowy składnik swojego majątku, a w tym czasie dysponował innym mieniem, wystarczającym na zaspokojenie wierzycieli. Powód sięgający po skargę pauliańską nie musi udowodnić powstania niewypłacalności już z chwilą dokonania kwestionowanej czynności prawnej. Kwestię, czy czynność prawna dłużnika krzywdzi wierzyciela, ocenia się według chwili jej zaskarżenia, a nie dokonania tej czynności (Z. Radwański, A. Olejniczak, Zobowiązania – część ogólna, Warszawa 2014, s. 33). W orzecznictwie słusznie podkreśla się, że niewypłacalność dłużnika jest badana nie w chwili dokonania czynności prawnej, a w chwili wystąpienia przez wierzyciela z żądaniem bezskuteczności. Przesłanki warunkujące uwzględnienie żądania powoda powinny być spełnione w chwili orzekania (art. 316 § 1 KPC). W konsekwencji niewypłacalność musi istnieć w momencie, gdy wierzyciel poszukuje ochrony. Wynika to z samej istoty akcji pauliańskiej (M. Pyziak-Szafnicka [w:] A. Olejniczak [red.], System Prawa Prywatnego. Tom VI. Prawo zobowiązań – część ogólna, Warszawa 2014, s. 1650; por. również powołana tamże literatura). W doktrynie i orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, iż o uwzględnieniu powództwa pauliańskiego rozstrzyga nie chwila powstania pokrzywdzenia, lecz okoliczność, czy istnieje ono w chwili orzekania. Wynika to z samej istoty skargi pauliańskiej (wyrok SN z 15 czerwca 2005 r., IV CK 806/04, Legalis 254342; por. również wyrok SN z 29 czerwca 2004 r., II CK 367/03, Legalis 75483; wyrok SN z 23 lipca 2003 r., II CKN 299/01, Legalis 281507; wyrok SN z 22 marca 2001 r., V CKN 280/00, Legalis 292009).

Za co ponosi odpowiedzialność biuro podróży?

Przede wszystkim za tzw. niezgodności, czyli niewykonanie lub nienależyte wykonanie usług turystycznych objętych imprezą turystyczną. Treść zobowiązania touroperatora wyznacza umowa, przedstawiane wcześniej broszury (katalogi, foldery), cel społeczno-gospodarczy zobowiązania, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje.

Organizator turystyki ponosi odpowiedzialność za wykonanie usług turystycznych objętych umową o udział w imprezie turystycznej, bez względu na to, czy usługi te mają być wykonane przez organizatora turystyki, czy przez innych dostawców usług turystycznych (art. 48 ust. 1 ustawy).

Koronawirus a niezgodności
Panująca od marca 2020 r. pandemia nie może usprawiedliwiać niedostępności w miejscu docelowym niektórych atrakcji, do zapewnienia których biuro podróży zobowiązało się w umowie (zawartej po marcu 2020 r.), chyba że konkretne obostrzenia wpływające na niemożliwość wykonania umowy wprowadzono nagle, w okresie od zawarcia do wykonania umowy. Ograniczenia związane z COVID-19 są od dłuższego czasu znane organizatorom turystyki, zatem klient powinien być już w umowie informowany o rzeczywistym zakresie usług.

Innymi słowy, biuro podróży powinno na bieżąco aktualizować informacje i oferować jedynie dostępne atrakcje i usługi. Nieuczciwe byłoby oferowanie konsumentowi możliwości korzystania np. z 4 hotelowych restauracji, wymagając jednocześnie od klienta, że ten domyśli się i zaakceptuje fakt, iż 2 z nich są zamknięte z powodu covidowych protokołów.

Jakiej kwoty mogę się domagać?
Podróżnemu przysługuje obniżka ceny za każdy okres, w trakcie którego stwierdzono niezgodność, a także odszkodowanie lub zadośćuczynienie za poniesione szkody lub krzywdy, których doznał w wyniku niezgodności. Ustalając wysokość należnego obniżenia ceny, sądy często posiłkują się tzw. tabelą frankfurcką. Tutaj sprawdzisz, na jaki zwrot uiszczonej ceny możesz liczyć. Nie zapominaj o zadośćuczynieniu za zmarnowany urlop, czyli krzywdę (szkodę niemajątkową) doznaną w wyniku nieosiągnięcia satysfakcji z zaplanowanego wypoczynku oraz zakupionej imprezy turystycznej. Adwokat, mając na uwadze całokształt okoliczności sprawy oraz ryzyko procesowe, zasugeruje wysokość żądanego w pozwie zadośćuczynienia.

Przed którym sądem będzie toczyć się sprawa?
Powód może wybierać pomiędzy sądem właściwym miejscowo dla siedziby biura podróży (ujawnionej w KRS), a tym właściwym dla miejsca, w którym zawarto umowę.

Warto, aby każdy uprawniony wniósł swój osobny pozew. Dzięki temu jego towarzysze podróży będą mogli wystąpić w sprawie w charakterze świadków (a nie pozostałych stron). Sąd nie zawsze chętnie przeprowadza dowód z przesłuchania stron, ponieważ jest to dowód o charakterze subsydiarnym (art. 299 kodeksu postępowania cywilnego).

Ile wynosi opłata sądowa, wnoszona przez powoda razem z pozwem?
Zależy od tego, jakiej kwoty żądasz: do 500 złotych – 30 złotych; ponad 500 złotych do 1500 złotych – 100 złotych; ponad 1500 złotych do 4000 złotych – 200 złotych; ponad 4000 złotych do 7500 złotych – 400 złotych; ponad 7500 złotych do 10 000 złotych – 500 złotych; ponad 10 000 złotych do 15 000 złotych – 750 złotych; ponad 15 000 złotych do 20 000 złotych – 1000 złotych. Przy żądaniach powyżej 20 000 złotych pobiera się opłatę stosunkową w wysokości 5% wartości przedmiotu sporu.

Ile zapłacę adwokatowi za prowadzenie sprawy?
To kwestia bardzo indywidualna. Wiadomo jednak, że w przypadku wygranej sprawy od strony przeciwnej będzie można domagać się zwrotu poniesionych kosztów zastępstwa adwokackiego (co do zasady) w wysokości: przy wartości przedmiotu sporu do 500 złotych – 90 złotych; powyżej 500 złotych do 1500 złotych – 270 złotych; powyżej 1500 złotych do 5000 złotych – 900 złotych; powyżej 5000 złotych do 10 000 złotych – 1800 złotych; powyżej 10 000 złotych do 50 000 złotych – 3600 złotych.

W pierwszej kolejności należy wystosować pisemną reklamację – wezwanie do zapłaty, a także zabezpieczyć dowody: fotografie, nagrania, dane teleadresowe świadków.

Być może zajdzie konieczność osobistego stawiennictwa na rozprawie w sądzie. W dobie pandemii popularne są jednak rozprawy zdalne, a w wyniku nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego sąd może dopuścić dowód z zeznań świadków na piśmie. Nad całym postępowaniem – po udzieleniu jemu pełnomocnictwa – może czuwać Twój adwokat, do którego będzie kierowana wszelka korespondencja w sprawie.

W przypadku pytań zapraszam do kontaktu z moją Kancelarią adwokacką w Toruniu w celu uzyskania analizy konkretnego problemu z biurem podróży.

Powód (najemca) samodzielnie naprawił szkodę i domagał się zwrotu poniesionych kosztów nie od wynajmującego (właściciela nieruchomości), a od przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego, czyli sprawcy szkody. Pozwani bronili się, że formalnie nie są właścicielami niedrożnego odcinka kanalizacji. Postępowanie dowodowe wykazało jednak, iż pozwane przedsiębiorstwo od dłuższego czasu administrowało spornymi urządzeniami i postrzegało je jako swoją własność. Sądy obu instancji zauważyły, że kwestia własności kanalizacji nie ma znaczenia dla odpowiedzialności pozwanych, ponieważ zgodnie z przepisami ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne odpowiada za posiadane przez siebie urządzenia, a nie tylko za urządzenia, co do których przysługuje temu przedsiębiorstwu prawo własności.

Pozwani podnosili także, że z roszczeniem odszkodowawczym powinien wystąpić właściciel zawilgoconego budynku, a nie jego najemca (chociaż to on samodzielnie naprawił szkodę). Ich zdaniem powód-najemca mógł uzyskać zwrot wydatków wyłącznie od właściciela-wynajmującego. Z zarzutem tym rozprawił się sąd, zgadzając się ze stroną powodową, że w sprawie zastosowanie znajduje przepis art. 435 § 1 kodeksu cywilnego:

Prowadzący na własny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody (pary, gazu, elektryczności, paliw płynnych itp.) ponosi odpowiedzialność za szkodę na osobie lub mieniu, wyrządzoną komukolwiek przez ruch przedsiębiorstwa lub zakładu, chyba że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności.

Odpowiedzialność obejmuje zatem szkodę na mieniu, tymczasem mieniem jest nie tylko własność, ale i inne prawa majątkowe, w tym prawo najmu (art. 44 k.c.). Chodzi o szkody wyrządzone komukolwiek, czyli nie tylko właścicielowi. Co więcej, to z powodem -najemcą, a nie z właścicielem nieruchomości, pozwane przedsiębiorstwo zawarło umowę o odprowadzanie ścieków opadowych i roztopowych.

Czy najemca rzeczywiście poniósł szkodę na skutek zawilgocenia zajmowanego budynku? Naszym zdaniem tak, bo regularnie płacił czynsz, a nagle przedmiot najmu utracił pełnię swoich walorów użytkowych. W budynku przebywali także pracownicy powoda, przez co ten został zmuszony do szybkiego przeprowadzenia remontu z uwagi na wymogi BHP.

Prawomocna wygrana daje szczególną satysfakcję, ponieważ proces rozpoczął się jeszcze w roku 2017. W postępowaniu uzyskano łącznie 5 pisemnych i ustnych opinii biegłych, a nawet przeprowadzono naocznię sądową (oględziny w terenie z udziałem sędziego). Odsetki i koszty procesu, którymi obciążono pozwanych, wyniosły łącznie kilkadziesiąt tysięcy złotych.