Kto i jak odpowiada za wspólny kredyt?

Jako dłużnicy banku za spłatę kredytu ponosicie najpewniej odpowiedzialność solidarną. Co to oznacza? Bank ma otrzymać swoje pieniądze – nieważne od kogo. Bank może żądać zapłaty od wszystkich kredytobiorców lub od każdego z nich z osobna, a zapłata przez któregokolwiek z kredytobiorców zwalnia z tego obowiązku pozostałych.

W praktyce bank ma dostęp do majątku osobistego każdego z Was oraz do majątku wspólnego, jeżeli takowy istnieje. Komornik działający na rzecz banku prawdopodobnie zajmie kredytowaną nieruchomość, ale nic nie stoi na przeszkodzie, aby jednocześnie zajął np. oszczędności na rachunku bankowym – wspólne lub zgromadzone tylko przez jednego z kredytobiorców.

Spłaciłem wspólny kredyt – na co mogę liczyć?

Jako współdłużnik solidarny spłaciłaś/eś część kredytu? Co do zasady możesz żądać od drugiego kredytobiorcy zwrotu połowy kwoty przekazanej bankowi. W kancelarii adwokackiej dowiesz się o tym więcej na hasło „regres”. Roszczenie regresowe będzie przysługiwać wtedy, gdy spłata została dokonana przez jednego z kredytobiorców ze środków pochodzących z jego majątku osobistego, nie ze wspólnej kasy. Zwróć na to szczególną uwagę, jeżeli jesteście po ślubie i nie zawieraliście umowy małżeńskiej majątkowej (intercyzy).

Nie będzie regresu, jeżeli samodzielnie spłacasz kredyt z pobieranego przez siebie wynagrodzenia za pracę lub dochodów z działalności zarobkowej – chociażby wpływały one na konto, którego jesteś wyłącznym posiadaczem. Tego typu składniki majątkowe wchodzą bowiem w skład majątku wspólnego.

Co zrobić gdy sam muszę spłacać wspólny kredyt?

Jak zatem zadbać o swoje interesy, gdy jesteś zmuszona/y samodzielnie ponosić ciężar kredytu? Na spłatę przeznaczaj środki z majątku osobistego (np. oszczędności sprzed małżeństwa, otrzymana darowizna) albo doprowadź do powstania rozdzielności majątkowej. Można osiągnąć to umową w formie aktu notarialnego albo w procesie przed sądem. Z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej (art. 52 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Warto rozważyć również alimenty od drugiego małżonka, nawet w czasie trwania małżeństwa (art. 27 k.r.o.).

Podział majątku albo zniesienie współwłasności w odniesieniu do kredytowanej nieruchomości nie będą prowadziły do podziału kredytu. Możecie wyjść ze współwłasności, ale bez udziału banku nie zmienicie swojego wspólnego zobowiązania. Tylko aneks do umowy kredytu albo nowy kredyt (z którego w istocie zostanie spłacony „stary” kredyt) sprawi, że jeden z kredytobiorców zostanie zwolniony z długu w sensie prawnym. Oczywiście kredytobiorcy podczas podziału nieruchomości mogą umówić się, że jeden z nich będzie samodzielnie spłacał kredyt.

Drugi kredytobiorca nadal pozostanie dłużnikiem banku, a jeżeli bank zażąda od niego zapłaty, będzie miał roszczenie do współdłużnika, który zobowiązał się do spłacania kredytu (art. 392 kodeksu cywilnego). Prawnik – specjalista może zaproponować treść takiej umowy, a w szczególności zabezpieczenia chroniące kredytobiorcę, który nie otrzymał na własność kredytowanej nieruchomości i nie zobowiązał się do spłacania kredytu.

Pamiętaj, że w każdej sytuacji w której masz wątpliwości, obawiasz się swojej sytuacji prawnej możesz skorzystać z porady prawnej w mojej Kancelarii Adwokackiej w Toruniu.

Kredyt a sprzedaż domu

Tak, nieruchomość obciążoną hipoteką na zabezpieczenie kredytu można zbyć na rzecz innych osób bez uprzedniej spłaty całego kredytu. Zbywcy – kredytobiorcy nadal będą odpowiedzialni za spłatę kredytu. Nabywcy również będą odpowiadać z tytułu kredytu, ale ich odpowiedzialność ograniczy się tylko do nabytej nieruchomości.

Przysługuje Ci roszczenie regresowe w związku ze spłatą kredytu? Uważaj na przedawnienie. Jeżeli będzie się toczyć sądowe postępowanie o podział majątku albo zniesienie współwłasności, koniecznie podnieś to roszczenie przed sądem. Po uprawomocnieniu się orzeczenia nie będzie to już możliwe w zakresie rat spłaconych do tej pory.

Czy kredyt hipoteczny obniża jego wartość?

Czy hipoteka obciążająca nieruchomość obniża jej wartość ustalaną w postępowaniu przed sądem? Najpierw uwaga – suma hipoteki wpisana w dziale IV księgi wieczystej jest tutaj nieistotna, liczy się aktualna wysokość zadłużenia (saldo kredytu). Odpowiedź na pytanie brzmi: co do zasady (już) nie. „Istotne powody” mogą jednak przemawiać za uwzględnieniem obciążenia hipotecznego przy ustalaniu wartości nieruchomości w sprawie o podział majątku wspólnego małżonków (por. uchwała Sądu Najwyższego z 25 lipca 2019 r., sygn. III CZP 14/19, www.sn.pl).

I tak, sąd może ustalić wartość nieruchomości z uwzględnieniem obciążenia hipotecznego i co za tym idzie obniżyć spłatę należną dotychczasowemu współwłaścicielowi, np. wtedy, gdy tylko ten drugi z nich od dłuższego czasu spłacał kredyt i samodzielnie zajmował się nieruchomością.

Gdy w grę wchodzą duże pieniądze, naturalnie mogą pojawić się duże wątpliwości. Zapraszam do kontaktu z moją kancelarią adwokacką w Toruniu.

Zgodnie z nowymi przepisami, jeżeli jest to niezbędne do zapewnienia ochrony życia i zdrowia pracowników lub innych osób lub ochrony mienia, pracodawca może wprowadzić:
– kontrolę trzeźwości pracowników;
– kontrolę pracowników na obecność w ich organizmach środków działających podobnie do alkoholu (mowa o narkotykach – środkach odurzających).

Kontrola (sposób jej przeprowadzania czy częstotliwość) nie może naruszać godności oraz innych dóbr osobistych pracownika.

Wprowadzenie kontroli, grupę lub grupy pracowników objętych kontrolą i sposób przeprowadzania kontroli, w tym rodzaj urządzenia wykorzystywanego do kontroli, czas i częstotliwość jej przeprowadzania, ustala się w układzie zbiorowym pracy lub w regulaminie pracy albo w obwieszczeniu, jeżeli pracodawca nie jest objęty układem zbiorowym pracy lub nie jest obowiązany do ustalenia regulaminu pracy.

W jaki sposób pracodawca może wprowadzić kontrolę trzeźwości?

O wprowadzeniu kontroli pracodawca informuje pracowników w sposób przyjęty u danego pracodawcy nie później niż na 2 tygodnie przed rozpoczęciem jej przeprowadzania. Pracodawca może określić, że kontrola będzie dotyczyła poszczególnych grup pracowników albo wszystkich pracowników. Zatrudnienie nowego pracownika, który będzie należał do grupy osób kontrolowanych, wiąże się z obowiązkiem poinformowania go o możliwości przeprowadzania kontroli, przed dopuszczeniem do pracy. Pracodawca może również wprowadzić tzw. kontrolę prewencyjną, która nie będzie wymagała wystąpienia uzasadnionego podejrzenia odnośnie do stanu pracownika, lecz będzie miała na celu zapobieganie potencjalnym naruszeniom i poprawę bezpieczeństwa pracy. Jeżeli pracodawca nie wprowadzi odpowiednich regulacji, nie będzie w ogóle uprawniony do samodzielnego przeprowadzania badań pracowników.

Jak wygląda badanie trzeźwości w firmie?

Kontrola trzeźwości obejmuje badanie przy użyciu metod niewymagających badania laboratoryjnego za pomocą alkomatu – urządzenia posiadającego ważny dokument potwierdzający jego kalibrację lub wzorcowanie (dokonującego pomiaru stężenia alkoholu w wydychanym powietrzu).

Badanie polega na stwierdzeniu braku obecności alkoholu w organizmie pracownika albo obecności alkoholu wskazującej na stan po użyciu alkoholu albo stan nietrzeźwości.

Przypomnijmy – zgodnie z ustawą z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi:
– stan po użyciu alkoholu zachodzi, gdy zawartość alkoholu w organizmie wynosi lub prowadzi do: 1) stężenia we krwi od 0,2‰ do 0,5‰ alkoholu albo 2) obecności w wydychanym powietrzu od 0,1 mg do 0,25 mg alkoholu w 1 dm³;
– stan nietrzeźwości zachodzi, gdy zawartość alkoholu w organizmie wynosi lub prowadzi do: 1) stężenia we krwi powyżej 0,5‰ alkoholu albo 2) obecności w wydychanym powietrzu powyżej 0,25 mg alkoholu w 1 dm³.

Za równoznaczne ze stwierdzeniem braku obecności alkoholu w organizmie pracownika uznaje się przypadki, w których zawartość alkoholu nie osiąga lub nie prowadzi do osiągnięcia wartości właściwych dla stanu po użyciu alkoholu. Oznacza to, że nowelizacja nie wprowadziła zasady „zero tolerancji”. Jeżeli więc stan alkoholu we krwi pracownika nie przekracza właściwych wartości, pracodawca nie ma podstaw do odsunięcia pracownika od pracy.

Kontrola na obecność środków działających podobnie do alkoholu obejmuje badanie przy użyciu metod niewymagających badania laboratoryjnego i polega na nieinwazyjnym pobraniu próbek śliny i umieszczeniu ich w urządzeniu do oznaczania metodą immunologiczną środków działających podobnie do alkoholu, zgodnie z instrukcją obsługi tego urządzenia.

W sytuacji gdy:
a) kontrola wykaże obecność alkoholu w organizmie pracownika wskazującą na stan po użyciu alkoholu albo stan nietrzeźwości albo wykaże obecność w organizmie pracownika środka działającego podobnie do alkoholu,
b) zachodzi uzasadnione podejrzenie, że pracownik stawił się do pracy w stanie po użyciu alkoholu albo w stanie nietrzeźwości albo w stanie po użyciu środka działającego podobnie do alkoholu,
c) pracownik spożywał alkohol w czasie pracy albo zażywał środek działający podobnie do alkoholu w czasie pracy
– pracodawca jest zobowiązany nie dopuścić takiego pracownika do pracy. Informację dotyczącą podstawy niedopuszczenia pracownika do pracy przekazuje się pracownikowi do wiadomości.

Weryfikacja trzeźwości pracownika przez Policję

Na żądanie pracodawcy lub pracownika niedopuszczonego do pracy badanie stanu pracownika przeprowadza uprawniony organ powołany do ochrony porządku publicznego – Policja. Organ ten przeprowadza badanie przy użyciu metod niewymagających badania laboratoryjnego, a we wskazanych w ustawie okolicznościach zleca przeprowadzenie badania krwi lub w odniesieniu do środków działających podobnie do alkoholu – moczu pracownika.

W przypadku gdy wynik badania przeprowadzonego lub zleconego przez organ nie wskazuje na stan po użyciu alkoholu albo stan nietrzeźwości pracownika albo stan po użyciu środka działającego podobnie do alkoholu, okres niedopuszczenia pracownika do pracy jest okresem usprawiedliwionej nieobecności w pracy, za który pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.

Kontrola trzeźwości w pracy – 2023

Wprowadzenie kontroli pracowników wiąże się dla pracodawcy z dodatkowymi obowiązkami w zakresie przetwarzania danych osobowych. Zgodnie z nowymi przepisami pracodawca przetwarza informacje o dacie, godzinie, minucie badania oraz jego wyniku wskazującym na stan po użyciu alkoholu albo stan nietrzeźwości albo stan po użyciu środka działającego podobnie do alkoholu i przechowuje te informacje w aktach osobowych pracownika przez okres nieprzekraczający roku od dnia ich zebrania.

Okres przechowywania informacji ulega wydłużeniu w następujących okolicznościach:
– w przypadku zastosowania kary upomnienia, kary nagany lub kary pieniężnej – do czasu uznania kary za niebyłą zgodnie z art. 113 Kodeksu pracy;
– w przypadku, w którym informacje mogą stanowić lub stanowią dowód w postępowaniu prowadzonym na podstawie prawa, a pracodawca jest stroną tego postępowania lub powziął wiadomość o wytoczeniu powództwa lub wszczęciu postępowania – do czasu prawomocnego zakończenia postępowania.

W tym miejscu należy podkreślić, że ustawodawca wprowadził również zmianę w zakresie odpowiedzialności porządkowej pracowników. Przed wejściem w życie nowych przepisów art. 108 § 2 Kodeksu pracy stanowił, że kara pieniężna może zostać nałożona na pracownika m.in. za stawienie się do pracy w stanie nietrzeźwości lub spożywanie alkoholu w czasie pracy.

Obecnie katalog okoliczności uzasadniających nałożenie kary pieniężnej został rozszerzony.

Jeżeli masz pytania w zakresie szczegółowych zmian – skontaktuje się z moją kancelarią adwokacką z Torunia specjalizującą się w prawie karnym i prawie pracy.

Pracodawca może zastosować karę pieniężną za stawienie się do pracy w stanie nietrzeźwości albo w stanie po użyciu alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu lub spożywanie alkoholu lub zażywanie środka działającego podobnie do alkoholu w czasie pracy.

Nietrzeźwość w miejscu pracy – konsekwencje

Nietrzeźwy w czasie pracy pracownik musi liczyć się z utratą wynagrodzenia za czas swojej „niedyspozycji”, z uzasadnionym wypowiedzeniem jemu umowy o pracę, a nawet ze zwolnieniem dyscyplinarnym, tj. rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracodawcę z winy pracownika z powodu ciężkiego naruszenia przez pracownika podstawowych obowiązków pracowniczych.

Pracodawca, który dopuści do pracy pracownika znajdującego się w stanie po użyciu alkoholu, a więc będąc odpowiedzialnym za stan bezpieczeństwa i higieny pracy albo kierując pracownikami lub innymi osobami fizycznymi nie przestrzega przepisów lub zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, dopuszcza się wykroczenia zagrożonego karą grzywny od 1000 zł do 30 000 zł. W grę wchodzi także jego odpowiedzialność cywilna (odszkodowawcza) za szkody spowodowane przez nietrzeźwego pracownika.

W ekstremalnych sytuacjach pracodawca lub jego przedstawiciel mogą ponosić odpowiedzialność karną za przestępstwo nieumyślne, np. spowodowania śmierci, dla przykładu w sytuacji umożliwienia nietrzeźwemu pracownikowi pracy na wysokościach lub z użyciem niebezpiecznych narzędzi.

W dobie szybko zmieniających się przepisów każde przedsiębiorstwo, tym bardziej te zatrudniające pracowników, powinno korzystać z usług prawnika. Adwokat wyspecjalizowany w obsłudze przedsiębiorców pomoże wprowadzić zgodnie z prawem kontrolę trzeźwości pracowników. Zapraszam do kontaktu z moją kancelarią adwokacką w Toruniu po więcej wskazówek związanych z badaniem pracowników na zawartość alkoholu lub narkotyków w organizmie.

Waloryzacja sądowa.

Zasadą jest, że spełnienie świadczenia następuje przez zapłatę sumy nominalnej, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej (art. 358¹ § 1 kodeksu cywilnego). Jednakże w razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, zmienić wysokość lub sposób spełnienia świadczenia pieniężnego, chociażby były ustalone w orzeczeniu lub umowie (§ 3). Nie masz takiego komfortu, jeżeli prowadzisz firmę: z żądaniem zmiany wysokości lub sposobu spełnienia świadczenia pieniężnego nie może wystąpić strona prowadząca przedsiębiorstwo, jeżeli świadczenie pozostaje w związku z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa (§ 4).

Jesteś przedsiębiorcą, nie chcesz chodzić do sądu lub chcesz chronić się przed każdą, a nie tylko „istotną” zmianą siły nabywczej pieniądza? Powinieneś zawrzeć w umowie klauzulę waloryzacyjną. Umowa powinna określać częstotliwość, wysokość (np. poprzez odesłanie do konkretnego wskaźnika) oraz procedurę waloryzacji.

Jeżeli z powodu nadzwyczajnej zmiany stosunków spełnienie świadczenia byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami albo groziłoby jednej ze stron rażącą stratą, czego strony nie przewidywały przy zawarciu umowy, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, oznaczyć sposób wykonania zobowiązania, wysokość świadczenia lub nawet orzec o rozwiązaniu umowy (art. 357¹ kodeksu cywilnego).

Klauzula rebus sic stantibus, którą wyraża ten przepis, ochroni tylko przed najpoważniejszymi, wyjątkowymi, normalnie niespotykanymi zdarzeniami, np. hiperinflacją lub rażącym wzrostem cen – dajmy na to materiałów budowlanych – spowodowanym nagłym i głębokim kryzysem gospodarczym, niezapowiadaną zmianą prawa podatkowego, stawek celnych etc.

W celu skorzystania z klauzuli rebus sic stantibus najbezpieczniej będzie wytoczyć powództwo – wnieść pozew przeciwko drugiej stronie (jeżeli się nie dogadacie). Niektórzy dopuszczają również możliwość oczekiwania na pozwanie przez drugą stronę i podniesienie w odpowiedzi na pozew zarzutu opartego na tej klauzuli.

W przypadku zagadnień dot. prawa cywilnego zachęcam do kontaktu. Prawo Cywilne jest jedną ze specjalizacji w prowadzonej przeze mnie Kancelarii Adwokackiej w Toruniu.

Zmiana warunków umowy w obliczu inflacji

Zawarłeś umowę o dzieło lub umowę o roboty budowlane jako przyjmujący zamówienie (wykonawca) z wynagrodzeniem ryczałtowym? Zgodnie z art. 632 § 2 k.c. (stosowanym w drodze analogii także do umów o roboty budowlane) jeżeli wskutek zmiany stosunków, której nie można było przewidzieć, wykonanie dzieła groziłoby Tobie rażącą stratą, sąd może podwyższyć ryczałt lub rozwiązać umowę. To może być rozwiązanie na nagły, zaskakujący i rażący wzrost cen materiałów.

Prowadzisz działalność handlową? Zawierasz długoterminowe umowy z danym kupującym? Unikaj określania jednej, „sztywnej” ceny Twojego towaru na cały okres planowanej współpracy.

Poniosłeś szkodę majątkową? Znasz obecny koszt jej usunięcia? Obawiasz się, że w przyszłości za taką kwotę nie naprawisz już w całości szkody? Pamiętaj, że zgodnie z art. 363 § 2 k.c. jeżeli naprawienie szkody ma nastąpić w pieniądzu, wysokość odszkodowania powinna być co do zasady ustalona według cen z daty ustalenia odszkodowania (wniesienia pozwu, orzekania przez sąd).

Udzielasz pożyczki? Pamiętaj, że określone w umowie odsetki również mogą spełniać funkcję waloryzacyjną.

Wpływ inflacji na zachowek

Należy ci się zachowek? Wartość przedmiotu darowizny doliczanej do spadku oblicza się według stanu przedmiotu z chwili dokonania darowizny, a według aktualnych cen – z chwili ustalania zachowku (art. 995 § 1 k.c.). Wartość przedmiotów spadkowych na potrzeby ustalenia zachowku również ustala się, biorąc pod uwagę aktualne ceny, a nie ceny z chwili śmierci spadkodawcy.

Inflacja a alimenty

Pobierasz alimenty? Ustalona niegdyś kwota świadczenia przez wzrost cen nie pozwala na zaspokojenie Twoich potrzeb? Masz prawo do żądania przed sądem zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego (podwyższenia alimentów) z powodu zmiany stosunków (art. 138 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Pamiętaj jednak, że powszechny wzrost cen dotyczy również obowiązanego do zapłaty alimentów. Alimenty zostaną podwyższone, jeżeli bieżące dochody obowiązanego i wartość jego majątku „nadążają” za cenami (odpowiednio wzrosły wraz z cenami na rynku).

Adwokat od prawa Cywilnego w Toruniu

W przypadku potrzeby porady prawnej, analizy umowy czy innych działań zachęcam do Kontaktu z moją kancelarią adwokacką w Toruniu.

Do czego służy skarga pauliańska?

Twój dłużnik dokonuje czynności prawnej z osobą trzecią, np. zawiera umowę, a osoba trzecia uzyskuje w ten sposób korzyść majątkową (coś trafia do jej majątku, np. własność darowanej nieruchomość). Wszystko odbywa się z pokrzywdzeniem wierzyciela, czyli w wyniku czynności dłużnik staje się niewypłacalny lub jego niewypłacalność jeszcze się pogłębia. Dłużnik ma przy tym świadomość, że powoduje lub pogłębia swoją niewypłacalność, a osoba trzecia również zdaje sobie z tego sprawę albo wprawdzie o tym nie wie, ale powinna powziąć taką wiedzę, gdyby tylko dochowała należytej staranności wymaganej przy tego typu transakcjach.

W procesie ze skargi pauliańskiej pozywa się wyłącznie osobę trzecią z żądaniem uznania czynności prawnej za bezskuteczną w stosunku do powoda-wierzyciela. Uprawomocnienie się wyroku uwzględniającego powództwo wprowadza z korzyścią dla wierzyciela fikcję, jakby do kwestionowanej czynności nigdy nie doszło. W praktyce po wygranej skardze pauliańskiej wierzyciel może np. skierować egzekucję – nadal przeciwko swojemu dłużnikowi – do nieruchomości darowanej przez dłużnika osobie trzeciej (jakby ta wciąż należała do dłużnika).

A gdy przedmiotem czynności prawnej są pieniądze?

Czasem z majątku dłużnika wypływa nie namacalny przedmiot, a pewna suma pieniężna. Bez obaw o ewentualną skargę pauliańską: zapłata sumy pieniężnej jest czynnością prawną, a nawet umową (A. Szpunar, Charakter prawny wykonania zobowiązania, Rejent 1998, nr 5 [85], s. 13). Interesująco wygląda w takim wypadku egzekucja należności wierzyciela, który wygrał proces ze skargi pauliańskiej. Mianowicie, uzyskuje on dostęp do całego majątku osoby trzeciej:

Trudności w stosowaniu art. 532 KC w przypadkach, w których przedmiotem czynności dłużnika są pieniądze lub inne rzeczy zamienne, nie uzasadniają formułowanego przez pozwanego wniosku o niedopuszczalności wystąpienia w tych przypadkach z akcją pauliańską. Założenia leżące u podstaw przepisów o akcji pauliańskiej są w pełni aktualne także we wszystkich tych przypadkach, w których w wyniku rozporządzenia przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli pieniędzmi lub innymi rzeczami zamiennymi dochodzi do ich zmieszania z takimi samymi składnikami majątku osoby trzeciej. Byłoby całkowicie niezrozumiałe w świetle tych założeń, dlaczego ochrona udzielana wierzycielowi w drodze akcji pauliańskiej obejmowałaby np. dokonaną przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli darowiznę, ze skutkiem rozporządzającym, obrazu o określonej wartości, a nie obejmowałaby dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli darowizny, ze skutkiem rozporządzającym, pieniędzy w ilości odpowiadającej tej wartości – tylko dlatego, że jej przedmiotu nie można już zidentyfikować w majątku osoby trzeciej. Wspomniane trudności w stosowaniu art. 532 KC w przypadkach, w których przedmiotem czynności dłużnika są pieniądze lub inne rzeczy zamienne, powinny więc skłaniać nie do wnioskowania o niedopuszczalności akcji pauliańskiej w tych przypadkach, lecz do dostosowania skutków uznania czynności prawnej dłużnika za bezskuteczną względem wierzyciela do specyfiki tych przypadków. Należy mianowicie przyjąć, zgodnie z postulatami wysuwanymi w doktrynie, że w tych przypadkach wierzyciel jest uprawniony do prowadzenia w następstwie wyroku pauliańskiego egzekucji z całego majątku osoby trzeciej

wyrok Sądu Najwyższego z 25 października 2012 r., sygn. I CSK 139/12

Kiedy osoba trzecia „uzyskuje korzyść majątkową”?

Gdy jakieś prawo majątkowe trafia do jej majątku. Z korzyścią majątkową po stronie osoby trzeciej w rozumieniu art. 527 k.c. mamy do czynienia niezależnie od świadczenia wzajemnego, przekazanego dłużnikowi przez osobę trzecią. Może w ogóle go nie być (darowizna), może być w pełni ekwiwalentne (sprzedaż za cenę rynkową) albo zaniżone (sprzedaż w „okazyjnej” cenie). Korzyścią majątkową w rozumieniu art. 527 KC jest nabycie przez osobę trzecią prawa majątkowego, przedstawiającego pewną wartość, przy czym drugorzędne znaczenie ma cena nabycia (wyrok SA w Gdańsku z 22 kwietnia 2015 r., V ACa 860/14).

Czynność prawna dłużnika z pokrzywdzeniem wierzyciela

Czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności (art. 527 § 2 k.c.).

Czy sprzedaż za cenę odpowiadającą wartości rynkowej może pokrzywdzić wierzycieli sprzedającego? Tak, jeżeli otrzymane przez sprzedającego dłużnika pieniądze nie posłużą do zaspokojenia wszystkich jego wierzycieli. Czynność prawna nie musi być jedyną przyczyną niewypłacalności. Nie chodzi również o to, aby czynność prawna bezpośrednio poprzedzała stan niewypłacalności i pociągała go za sobą niejako automatycznie. Przewidziane w art. 527 § 2 KC powiązanie pomiędzy czynnością prawną dłużnika i stanem jego niewypłacalności (lub powiększeniem niewypłacalności) nie można ujmować jako kauzalnego związku adekwatnego w rozumieniu art. 361 § 1 KC właściwego w zakresie odpowiedzialności odszkodowawczej. Wystarczy tu bowiem zwykłe wykazanie tego, że zaskarżona czynność spowodowała rezultat w postaci niewypłacalności dłużnika lub powiększyła taką niewypłacalność (wyrok SN z 22 października 2004 r., II CK 128/04, Legalis 67330). Dla przykładu, dojdzie do pokrzywdzenia wierzycieli w sytuacji, gdy dłużnik otrzymał od osoby trzeciej kwotę 100 tysięcy złotych za nieruchomość wartą 100 tysięcy złotych, ale pieniądze dłużnik spożytkował na własne potrzeby zamiast zaspokoić wierzycieli. Sprzedaż spowodowała niewypłacalność dłużnika w ten sposób, że bez niej (test sine qua non) w majątku dłużnika nadal znajdowałaby się nieruchomość, do której wierzyciele mogliby skierować egzekucję (bez omawianej sprzedaży dłużnik nie upłynniłby swojego majątku i nie miałby możliwości „trzymania go z dala” od wierzycieli). Oczywiście skarga pauliańska zostanie uwzględniona, jeżeli w procesie przed sądem zostanie wykazana zła wiara kupującego.

Dłużnik dokonał kilku podejrzanych czynności prawnych. Wskutek której z nich stał się niewypłacalny?

Czasami dłużnik wyzbywa się majątku sukcesywnie, kilkoma następującymi po sobie czynnościami prawnymi. W procesie ze skargi pauliańskiej nie trzeba jednak badać, czy dłużnik stał się niewypłacalny dopiero po piątej darowiźnie, czy już po pierwszej lub trzeciej z nich. Mogło być również tak, że dłużnik – dzisiaj już niewypłacalny – przed kilkoma laty zbył wartościowy składnik swojego majątku, a w tym czasie dysponował innym mieniem, wystarczającym na zaspokojenie wierzycieli. Powód sięgający po skargę pauliańską nie musi udowodnić powstania niewypłacalności już z chwilą dokonania kwestionowanej czynności prawnej. Kwestię, czy czynność prawna dłużnika krzywdzi wierzyciela, ocenia się według chwili jej zaskarżenia, a nie dokonania tej czynności (Z. Radwański, A. Olejniczak, Zobowiązania – część ogólna, Warszawa 2014, s. 33). W orzecznictwie słusznie podkreśla się, że niewypłacalność dłużnika jest badana nie w chwili dokonania czynności prawnej, a w chwili wystąpienia przez wierzyciela z żądaniem bezskuteczności. Przesłanki warunkujące uwzględnienie żądania powoda powinny być spełnione w chwili orzekania (art. 316 § 1 KPC). W konsekwencji niewypłacalność musi istnieć w momencie, gdy wierzyciel poszukuje ochrony. Wynika to z samej istoty akcji pauliańskiej (M. Pyziak-Szafnicka [w:] A. Olejniczak [red.], System Prawa Prywatnego. Tom VI. Prawo zobowiązań – część ogólna, Warszawa 2014, s. 1650; por. również powołana tamże literatura). W doktrynie i orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, iż o uwzględnieniu powództwa pauliańskiego rozstrzyga nie chwila powstania pokrzywdzenia, lecz okoliczność, czy istnieje ono w chwili orzekania. Wynika to z samej istoty skargi pauliańskiej (wyrok SN z 15 czerwca 2005 r., IV CK 806/04, Legalis 254342; por. również wyrok SN z 29 czerwca 2004 r., II CK 367/03, Legalis 75483; wyrok SN z 23 lipca 2003 r., II CKN 299/01, Legalis 281507; wyrok SN z 22 marca 2001 r., V CKN 280/00, Legalis 292009).

Powód (najemca) samodzielnie naprawił szkodę i domagał się zwrotu poniesionych kosztów nie od wynajmującego (właściciela nieruchomości), a od przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego, czyli sprawcy szkody. Pozwani bronili się, że formalnie nie są właścicielami niedrożnego odcinka kanalizacji. Postępowanie dowodowe wykazało jednak, iż pozwane przedsiębiorstwo od dłuższego czasu administrowało spornymi urządzeniami i postrzegało je jako swoją własność. Sądy obu instancji zauważyły, że kwestia własności kanalizacji nie ma znaczenia dla odpowiedzialności pozwanych, ponieważ zgodnie z przepisami ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne odpowiada za posiadane przez siebie urządzenia, a nie tylko za urządzenia, co do których przysługuje temu przedsiębiorstwu prawo własności.

Pozwani podnosili także, że z roszczeniem odszkodowawczym powinien wystąpić właściciel zawilgoconego budynku, a nie jego najemca (chociaż to on samodzielnie naprawił szkodę). Ich zdaniem powód-najemca mógł uzyskać zwrot wydatków wyłącznie od właściciela-wynajmującego. Z zarzutem tym rozprawił się sąd, zgadzając się ze stroną powodową, że w sprawie zastosowanie znajduje przepis art. 435 § 1 kodeksu cywilnego:

Prowadzący na własny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody (pary, gazu, elektryczności, paliw płynnych itp.) ponosi odpowiedzialność za szkodę na osobie lub mieniu, wyrządzoną komukolwiek przez ruch przedsiębiorstwa lub zakładu, chyba że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności.

Odpowiedzialność obejmuje zatem szkodę na mieniu, tymczasem mieniem jest nie tylko własność, ale i inne prawa majątkowe, w tym prawo najmu (art. 44 k.c.). Chodzi o szkody wyrządzone komukolwiek, czyli nie tylko właścicielowi. Co więcej, to z powodem -najemcą, a nie z właścicielem nieruchomości, pozwane przedsiębiorstwo zawarło umowę o odprowadzanie ścieków opadowych i roztopowych.

Czy najemca rzeczywiście poniósł szkodę na skutek zawilgocenia zajmowanego budynku? Naszym zdaniem tak, bo regularnie płacił czynsz, a nagle przedmiot najmu utracił pełnię swoich walorów użytkowych. W budynku przebywali także pracownicy powoda, przez co ten został zmuszony do szybkiego przeprowadzenia remontu z uwagi na wymogi BHP.

Prawomocna wygrana daje szczególną satysfakcję, ponieważ proces rozpoczął się jeszcze w roku 2017. W postępowaniu uzyskano łącznie 5 pisemnych i ustnych opinii biegłych, a nawet przeprowadzono naocznię sądową (oględziny w terenie z udziałem sędziego). Odsetki i koszty procesu, którymi obciążono pozwanych, wyniosły łącznie kilkadziesiąt tysięcy złotych.