Czas mija, a zmienia się siła nabywcza pieniądza lub rosną ceny na rynku. Kwota, która należała Ci się w roku 2015, nie usatysfakcjonuje Cię w równym stopniu w roku 2021. Ceny towarów i usług konsumpcyjnych w październiku 2021 r. w porównaniu z analogicznym miesiącem ubiegłego roku wzrosły o prawie 7 procent. Nie jesteś jednak bezbronny przed galopującą inflacją.
Waloryzacja sądowa.
Zasadą jest, że spełnienie świadczenia następuje przez zapłatę sumy nominalnej, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej (art. 3581 § 1 kodeksu cywilnego). Jednakże w razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, zmienić wysokość lub sposób spełnienia świadczenia pieniężnego, chociażby były ustalone w orzeczeniu lub umowie (§ 3). Nie masz takiego komfortu, jeżeli prowadzisz firmę: z żądaniem zmiany wysokości lub sposobu spełnienia świadczenia pieniężnego nie może wystąpić strona prowadząca przedsiębiorstwo, jeżeli świadczenie pozostaje w związku z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa (§ 4).
Jesteś przedsiębiorcą, nie chcesz chodzić do sądu lub chcesz chronić się przed każdą, a nie tylko „istotną” zmianą siły nabywczej pieniądza? Powinieneś zawrzeć w umowie klauzulę waloryzacyjną. Umowa powinna określać częstotliwość, wysokość (np. poprzez odesłanie do konkretnego wskaźnika) oraz procedurę waloryzacji.
Jeżeli z powodu nadzwyczajnej zmiany stosunków spełnienie świadczenia byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami albo groziłoby jednej ze stron rażącą stratą, czego strony nie przewidywały przy zawarciu umowy, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, oznaczyć sposób wykonania zobowiązania, wysokość świadczenia lub nawet orzec o rozwiązaniu umowy (art. 3571 kodeksu cywilnego).
Klauzula rebus sic stantibus, którą wyraża ten przepis, ochroni tylko przed najpoważniejszymi, wyjątkowymi, normalnie niespotykanymi zdarzeniami, np. hiperinflacją lub rażącym wzrostem cen – dajmy na to materiałów budowlanych – spowodowanym nagłym i głębokim kryzysem gospodarczym, niezapowiadaną zmianą prawa podatkowego, stawek celnych etc.
W celu skorzystania z klauzuli rebus sic stantibus najbezpieczniej będzie wytoczyć powództwo – wnieść pozew przeciwko drugiej stronie (jeżeli się nie dogadacie). Niektórzy dopuszczają również możliwość oczekiwania na pozwanie przez drugą stronę i podniesienie w odpowiedzi na pozew zarzutu opartego na tej klauzuli.
W przypadku zagadnień dot. prawa cywilnego zachęcam do kontaktu. Prawo Cywilne jest jedną ze specjalizacji w prowadzonej przeze mnie Kancelarii Adwokackiej w Toruniu.
Zmiana warunków umowy w obliczu inflacji
Zawarłeś umowę o dzieło lub umowę o roboty budowlane jako przyjmujący zamówienie (wykonawca) z wynagrodzeniem ryczałtowym? Zgodnie z art. 632 § 2 k.c. (stosowanym w drodze analogii także do umów o roboty budowlane) jeżeli wskutek zmiany stosunków, której nie można było przewidzieć, wykonanie dzieła groziłoby Tobie rażącą stratą, sąd może podwyższyć ryczałt lub rozwiązać umowę. To może być rozwiązanie na nagły, zaskakujący i rażący wzrost cen materiałów.
Prowadzisz działalność handlową? Zawierasz długoterminowe umowy z danym kupującym? Unikaj określania jednej, „sztywnej” ceny Twojego towaru na cały okres planowanej współpracy.
Poniosłeś szkodę majątkową? Znasz obecny koszt jej usunięcia? Obawiasz się, że w przyszłości za taką kwotę nie naprawisz już w całości szkody? Pamiętaj, że zgodnie z art. 363 § 2 k.c. jeżeli naprawienie szkody ma nastąpić w pieniądzu, wysokość odszkodowania powinna być co do zasady ustalona według cen z daty ustalenia odszkodowania (wniesienia pozwu, orzekania przez sąd).
Udzielasz pożyczki? Pamiętaj, że określone w umowie odsetki również mogą spełniać funkcję waloryzacyjną.
Wpływ inflacji na zachowek
Należy ci się zachowek? Wartość przedmiotu darowizny doliczanej do spadku oblicza się według stanu przedmiotu z chwili dokonania darowizny, a według aktualnych cen – z chwili ustalania zachowku (art. 995 § 1 k.c.). Wartość przedmiotów spadkowych na potrzeby ustalenia zachowku również ustala się, biorąc pod uwagę aktualne ceny, a nie ceny z chwili śmierci spadkodawcy.
Inflacja a alimenty
Pobierasz alimenty? Ustalona niegdyś kwota świadczenia przez wzrost cen nie pozwala na zaspokojenie Twoich potrzeb? Masz prawo do żądania przed sądem zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego (podwyższenia alimentów) z powodu zmiany stosunków (art. 138 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Pamiętaj jednak, że powszechny wzrost cen dotyczy również obowiązanego do zapłaty alimentów. Alimenty zostaną podwyższone, jeżeli bieżące dochody obowiązanego i wartość jego majątku „nadążają” za cenami (odpowiednio wzrosły wraz z cenami na rynku).
Adwokat od prawa Cywilnego w Toruniu
W przypadku potrzeby porady prawnej, analizy umowy czy innych działań zachęcam do Kontaktu z moją kancelarią adwokacką w Toruniu.
