Są takie gałęzie prawa, z którymi kiedyś zetknie się każdy z nas. Nie, dzisiaj nie będzie o podatkach. Zadziwiające, jak mała jest wciąż wiedza o instytucjach prawa spadkowego, a przecież kiedyś, wszyscy… Zobacz, o co należy zadbać teraz, za życia. Memento mori.
Spadkobiercy poznają historię Twojego rachunku bankowego
Jeżeli masz konto, to wiąże Cię umowa z bankiem. Twoi spadkobiercy odziedziczą środki na rachunku (a dokładnie wierzytelność wobec banku o ich wypłatę), a także wstąpią w Twoje prawa i obowiązki wynikające z rzeczonej umowy. Co się z tym wiąże? Oddajmy głos Sądowi Okręgowemu w Nowym Sączu (wyrok z 28 kwietnia 2016 r., III Ca 132/16): Spadkobiercy, wstępując w prawa i obowiązki strony umowy z bankiem nabywają zarówno uprawnienie w odniesieniu do wierzytelności z rachunków bankowych spadkodawcy, jakie istniały w dniu śmierci spadkodawcy (postanowienie SN z dnia 15 kwietnia 1997 r., I CKU 30/97, OSNC 1997, nr 10, poz. 149), jak i w ocenie Sądu Okręgowego, również do podejmowania wszelkich czynności i wydawania bankowi poleceń, do jakich uprawniony jest posiadacz rachunku. Jedną z takich dyspozycji jest także uprawnienie do przeglądania historii rachunku, za cały okres trwania umowy, czego domagała się powódka. Jest to bowiem związane ściśle z możliwością kontroli prawidłowości wykonania przez bank poleceń posiadacza rachunku. Kontroli takiej nie sposób powódce odmówić.
Co stanie się ze zwierzakiem
Zwierzęta również podlegają dziedziczeniu. Wiąże się to z szeregiem potencjalnych zagrożeń dla „osieroconego” pupila: formalności mogą trwać bardzo długo, a w wyniku spadkobrania na jakiś czas może powstać kłopotliwa współwłasność (generująca konflikty, chociażby o to, kto w danej chwili ma sprawować pieczę nad zwierzęciem). Przyszły spadkodawca może temu zapobiec, dokonując tzw. zapisu windykacyjnego, czyli „zapisać” zwierzaka „w całości” określonej osobie. Zwierzęta niestety nie mogą dziedziczyć, zatem nie da się ustanowić ich spadkobiercami zmarłego pana. Zatem, jeżeli chcesz, aby ktoś zajął się zwierzakiem w określony sposób, w testamencie w drodze polecenia (art. 982 i n. kodeksu cywilnego) możesz na spadkobiercę lub zapisobiercę nałożyć obowiązek takiego działania.
Rozwodzisz się? Sporządź testament
Małżonek należy do grona spadkobierców ustawowych, a małżeństwo trwa tak długo, jak długo nie uprawomocnił się jeszcze wyrok rozwodowy. Połączenie kropek zostawiam Tobie. Pozostali spadkobiercy ustawowi mogą wprawdzie pozwać pozostałego przy życiu małżonka spadkodawcy o wyłączenie od dziedziczenia. Sąd przyzna im rację, jeżeli ustali, że spadkodawca zdążył wystąpić o orzeczenie rozwodu lub separacji z winy pozwanego małżonka, a żądanie to było uzasadnione. Jak zaoszczędzić ryzyka i problemów? Pominąć przyszłego eksmałżonka w testamencie.
Małoletni spadkobiercy
Tak, Twoje niepełnoletnie dzieci mogą dziedziczyć, ale nie zapominaj, że nie będą w stanie samodzielnie (bez dorosłego) zarządzać majątkiem spadkowym. Przy czynnościach przekraczających zakres zwykłego zarządu potrzebna będzie dodatkowo zgoda sądu opiekuńczego, a szczególnie trudne będzie kontynuowanie działalności odziedziczonego przedsiębiorstwa. Masz dzieci ze związku, który nie przetrwał próby czasu? Licz się z tym, że zarząd ich spadkiem będzie sprawował pozostały przy życiu rodzic. Tych i wielu innych uciążliwości można uniknąć. W testamencie można zastrzec, że przedmioty przypadające dziecku z tytułu testamentu nie będą objęte zarządem sprawowanym przez rodziców, a przez zarządcę wyznaczonego przez testatora. Warto też wybrać taką formę prawną działalności gospodarczej, która umożliwi łatwiejszą sukcesję. Jeżeli prowadzisz jednoosobową działalność gospodarczą, zapoznaj się z przepisami ustawy o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw.
Fakty i mity
Wbrew (chyba nadal) powszechnemu przeświadczeniu powołanie do spadku w testamencie nie polega na zapisaniu synowi domu, córce samochodu etc. Otóż spadkobiercę powołuje się do całego spadku albo do jego ułamkowej części. Tak ustalone udziały przekładają się później na udziały poszczególnych spadkobierców w każdym składniku należącym do spadku – będzie ich jeszcze czekać dział spadku. Jeżeli chcesz, aby określony przedmiot ostatecznie przypadł konkretnej osobie, masz do dyspozycji zapis zwykły (zapisobierca będzie miał roszczenie o wydanie rzeczy do spadkobierców), zapis windykacyjny (zapisobierca nabędzie własność z chwilą otwarcia spadku – zapytaj notariusza) lub darowiznę mortis causa (skutki prawne darowizny ziszczą się z chwilą śmierci darczyńcy, ale umowa będzie ważna tylko wtedy, jeżeli nie zniweczy to procesu dziedziczenia, tj. przedmiot darowizny nie będzie wyczerpywał znacznej części spadku). Możesz również polecić bankowi dokonanie – po swojej śmierci – wypłaty z rachunku wskazanym przez siebie osobom: małżonkowi, wstępnym, zstępnym lub rodzeństwu określonej kwoty pieniężnej (tzw. dyspozycja wkładem na wypadek śmierci – art. 56 ustawy Prawo bankowe).
Zachowek
Zstępni, małżonek lub rodzice spadkodawcy mogą być uprawnieni do zachowku, jeżeli pominięto ich w testamencie lub spadkodawca dokonał za życia darowizn uszczuplających masę spadkową. Jeżeli nie odpowiada Ci wizja Twoich najbliższych procesujących się po Twojej śmierci, odpowiednio zaprojektuj darowizny i dziedziczenie testamentowe (zapytaj adwokata, co zalicza się uprawnionym na zachowek). Jeżeli decydujesz się na darowizny na poczet przyszłego spadku (successio anticipata), możesz zawrzeć jednocześnie z obdarowanymi umowę o zrzeczenie się zachowku lub dziedziczenia w ogólności. W sytuacjach ekstremalnych w testamencie możliwe jest wydziedziczenie, czyli pozbawienie uprawnionego zachowku z powodu jego określonego nagannego postępowania.
