Ileż to razy za nieopłaconą fakturą kryje się wyłudzenie, ucieczka z majątkiem czy niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości? Wierzyciel, który podejrzewa, że padł ofiarą takiego przestępstwa, powinien w odpowiednim momencie zainteresować sprawą organy ścigania. To może się opłacić.
Prokurator-motywator
Wiadomość o wszczęciu dochodzenia, wezwanie na przesłuchanie, a tym bardziej przedstawienie zarzutów, potrafi zdziałać cuda. Z pustego nie naleje nawet Salomon, tymczasem ta trudna sztuka udaje się niekiedy dłużnikowi, który jeszcze wczoraj nie posiadał żadnego majątku.
Dlaczego? Jedni poprzez spóźnioną zapłatę starają się wykazać, że nie mieli zamiaru wyłudzenia (pomijając dyskusyjną skuteczność takiej linii obrony), innym zależy tylko na lepszej pozycji w negocjacjach dotyczących dobrowolnego poddania się karze (wymierzając karę, sąd uwzględnia m. in. zachowanie się sprawcy po popełnieniu przestępstwa, a zwłaszcza staranie o naprawienie szkody lub zadośćuczynienie w innej formie społecznemu poczuciu sprawiedliwości – art. 53 § 2 kodeksu karnego) lub na uzyskaniu argumentu za zastosowaniem tzw. nadzwyczajnego złagodzenia kary, a nawet za odstąpieniem od jej wymierzenia. Jeżeli czyn został popełniony przed 15 kwietnia 2016 r. dłużnik może mieć dodatkową motywację do dokonania zapłaty.
Otóż z tym dniem przestał obowiązywać przepis art. 59a kodeksu karnego, zgodnie z którym pokrzywdzony wierzyciel mógł pod pewnymi warunkami zawnioskować o umorzenie postępowania karnego wtedy, gdy sprawca naprawił szkodę wyrządzoną przestępstwem przed rozpoczęciem przewodu sądowego w pierwszej instancji. Sprawcy działający przed tą datą mogą nadal liczyć na skorzystanie z przedstawionego dobrodziejstwa. Jednak warto pamiętać aby skorzystać z pomocy prawnej u prawnika.
Warunek: pieniądze przed odczytaniem aktu oskarżenia na rozprawie.
Obowiązek naprawienia szkody
W razie skazania sąd na wniosek pokrzywdzonego co do zasady orzeka obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem. W ten sposób, bez uiszczania opłaty od pozwu (nierzadko wygórowanej), można uzyskać wyrok, który po opatrzeniu klauzulą wykonalności pozwoli wszcząć egzekucję przeciwko skazanemu.
Od niedawna w postępowaniu karnym dopuszcza się także możliwość zasądzenia na rzecz pokrzywdzonego ustawowych odsetek za opóźnienie obok należności głównej. W skrajnych przypadkach postępowanie karne stanowi zatem substytut procesu cywilnego – do tego całkiem atrakcyjny – zważywszy na wydłużony termin przedawnienia roszczeń, możliwość zwolnienia z tajemnicy bankowej lub uzyskania zabezpieczenia majątkowego na mieniu oskarżonego.
Poddanie dłużnika próbie
Optymalnym rozstrzygnięciem dla wierzyciela będzie, jeżeli oskarżony dłużnik… uniknie kary pozbawienia wolności, której wykonanie sąd warunkowo zawiesi na tzw. okres próby, a przy tym orzeknie obowiązek naprawienia szkody. Jeżeli skazany w okresie próby uchyla się od wykonania nałożonego środka kompensacyjnego, sąd może zarządzić wykonanie kary (art. 75 § 2 k.k.).
W ten sposób wierzyciel zyskuje skuteczne narzędzie nacisku na dłużnika: może zasygnalizować sądowi, że skazany nie dokłada starań w kierunku naprawienia wyrządzonej szkody. Zdarza się, że skazani bronią się przed więzieniem, spłacając przynajmniej część należności. Niekiedy sąd nie może orzec obowiązku naprawienia szkody (np. jeżeli pokrzywdzony wierzyciel uzyskał już prawomocny wyrok sądu cywilnego) – wtedy możliwe jest zobowiązanie skazanego – obok „zawiasów” – do naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody na podstawie art. 72 § 2 k.k. (skutki uchylania się od takiego zobowiązania są analogiczne do konsekwencji lekceważenia przez skazanego orzeczonego środka kompensacyjnego).
Swoista „pułapka” czeka natomiast na wierzyciela, który dysponuje już tytułem egzekucyjnym, jeżeli sąd zdecyduje się warunkowo umorzyć postępowanie karne wobec oskarżonego dłużnika. W tej sytuacji nie ma możliwości orzeczenia obowiązku naprawienia szkody (powaga rzeczy osądzonej), ani zobowiązania oskarżonego na podstawie art. 72 § 2 k.k. (który stosuje się tylko w przypadku wymierzenia kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania).
Jak nietrudno się domyślić, sąd i wierzyciel mogą nie mieć z czego „rozliczać” dłużnika w okresie próby…
Adwokat od prawa karnego w Łodzi
Po więcej porad z zakresu prawa karnego, obrony w postępowaniach karnych oraz windykacji zapraszam do mojej Kancelarii Adwokackiej w Łodzi specjalizującej się w postępowaniach Karnych.
